در سال ۱۴۰۲، خوشه زنبورداری در خراسان شمالی ذیل شرکت شهرک‌ها و نواحی صنعتی خراسان شمالی در راستای توسعه صنعت زنبورداری در استان آغازبه‌کار کرد.

این خوشه دو راهبرد بسیار مهم شامل ارتقای بهره‌وری کندو در تولید عسل همچنین تنوع‌بخشی به محصولات کندو و تمرکززدایی از عسل را سرلوحه اجرای برنامه‌های خود قرار داد.

 این خوشه برای دست‌یابی به اهداف این دو برنامه راهبردی، برگزاری کلاس‌های مختلف آموزشی برای بهره‌برداران این حوزه را در دستور کار قرار داد و از سال ۱۴۰۲ تا دی‌ماه ۱۴۰۴ آن را اجرایی کرده است.

 هرچند که از جمع ۲ هزارنفری زنبورداران استان حدود ۳۳ درصد از آنها همیاری مستمر و جدی با این خوشه و حضور در کلاس‌های آموزشی برگزار شده را داشته‌اند، ولی این مشارکت یک‌سومی زنبورداران نتایج قابل‌توجهی را به همراه داشته است که امیدوار هستیم در آینده پیش‌رو، نگرش سایر زنبورداران استان که چگونه این اشتغال را به ارزش افزوده تبدیل کنند را متحول کرده و آنها را به‌پای کلاس‌های آموزشی به‌روز بکشاند.

 همراهی و اهتمام زنبورداران همراه با خوشه و حضور آنها در کلاس آموزشی موجب شده است که تا در مرحله نخستین، تولید عسل طبیعی آنها به میانگین ۱۰ کیلوگرم در هر کندو و حتی در شماری از زنبورستان‌ها به تولید ۲۰ تا ۲۵ کیلوگرم در هر کندو برسد.

 همچنین بر روی تولید ژل رویال نیز متمرکز شوند و تولید ژل رویال استان به حدود هشت برابر افزایش پیدا کند.

نتایج خوش این اعتماد و همراهی به حدی بوده است که لزوم ایجاد کارخانه فراوری آرایشی و بهداشتی برای محصول ژل رویال را برای استان رقم زده است.

اجرای ۲ برنامه راهبردی در زنبورستان‌های خراسان شمالی

عامل توسعه خوشه زنبورداری خراسان شمالی اظهار کرد: در استان، در حال حاضر در حدود یک هزار و ۸۰۰ تا ۲ هزار نفر زنبوردار فعالیت دارند که تعداد کندوهای زنبورعسل استان ۱۸۵ هزار و ۲۰۰ کندو است.

 مصطفی جهانی گفت: در اواخر دهه ۷۰ هجری شمسی، مؤسسه یونیدو در سازمان ملل، مدل توسعه خوشه‌ای برای کسب و کارها را به کشور ایران ارائه داد.

 وی گفت: در کشور ایران متولی تسری این مدل در سطح کشور سازمان صنایع کوچک انتخاب شد تا مسئولیت تسری و آموزش آن در مورد کسب و کارها را اجرایی کند.

 وی با اشاره به اینکه در سطح استان‌ها امر خوشه‌سازی کسب و کار بر عهده شرکت شهرک‌ها و نواحی صنعتی استان‌ها قرار گرفته است، عنوان کرد: در استان، تاکنون امر خوشه‌سازی کسب و کارها برای رسته‌های تولیدی آبنبات، فرش دست‌بافت، پلاستیک و زنبورعسل اجرایی شده‌اند.

 جهانی با بیان اینکه برنامه خوشه‌سازی هر رسته کسب و کاری، دوره‌ای سه‌ساله است، اظهار کرد: اجرای برنامه خوشه زنبورداری خراسان شمالی از سال ۱۴۰۲ کلید خورد که تا اوایل سال ۱۴۰۵ نیز ادامه دارد.

 وی گفت: با شروع اجرای برنامه خوشه زنبورداری خراسان شمالی، مطالعاتی جامع درباره بررسی وضعیت زنبورداری در دنیا، در کشور و در استان انجام شد و در نهایت نیز دو برنامه راهبردی برای توسعه صنعت زنبورداری در استان ترسیم شدند.

جهانی ارتقای بهره‌وری کندو در تولید عسل همچنین تنوع‌بخشی به محصولات کندو و تمرکززدایی از عسل تولیدی را دو برنامه راهبردی برای توسعه صنعت زنبورداری در استان عنوان کرد.

 عامل توسعه خوشه زنبورداری استان در ادامه گفت: مطالعات انجام شده بیانگر آن بود که میزان تولید عسل سالانه در سطح دنیا به طور میانگین ۱۷ کیلوگرم در هر کندو، در سطح کشورهای توسعه‌یافته از جمله استرالیا ۲۰ کیلوگرم در هر کندو هستند، درحالی‌که در کشور ایران میزان تولید عسل سالانه ۱۱ کیلوگرم در هر کندو است.

 وی بیان کرد: تولید قابل‌توجه عسل در هر کندو در سطح کشورهای توسعه‌یافته متأثر از وضعیت آب و هوا همچنین مدیریت زنبورستان‌ها شامل مدیریت تغذیه، مدیریت آفات و بیماری‌ها و مدیریت کوچ هستند.

 وی عنوان کرد: خوشه زنبورداری خراسان شمالی که از سال ۱۴۰۲ فعالیت خود را در استان شروع کرد، از همان آغاز فعالیت حدود ۳۳ درصد از زنبورداران استان با اجرای دو برنامه راهبردی اشاره شده در استان همراهی کردند و در کلاس‌های آموزشی این خوشه که با حضور اساتید برجسته برگزار می‌شدند، حضور یافتند.

 جهانی گفت: در استان، این همراهی موجب شد که از سال ۱۴۰۲ تا دی‌ماه ۱۴۰۴ میانگین تولید عسل در هر کندو به ۱۰ کیلوگرم برسد که البته شماری از زنبورداران نیز به تولید ۲۰ تا ۲۵ کیلوگرم در هر کندو دست یافتند.

 وی تصریح کرد: این افزایش راندمان در میزان تولید عسل در هر کندو حاصل حضور زنبورداران شرکت‌کننده در دوره‌های آموزشی، عارضه‌یابی از زنبورستان‌ها و عمل به تکنیک‌های مدیریت زنبورستان‌ها همچنین اجرای طرح پایش سلامت زنبورستان‌ها بوده است.

 وی خاطرنشان کرد: این همراهی موجب شد تا این صنعتی که به آب و هوا و وضعیت طبیعت وابسته است، بتواند در این خشکسالی چند ساله که بر استان و کشور حاکم شده است، دوام آورد و خود را حفظ کند.

 عامل توسعه خوشه زنبورداری استان همچنین یادآور شد: البته برای بهبود تغذیه زنبورستان‌های استان در این شرایط خشکسالی حاکم شده بر استان، خوشه زنبورداری استان با اداره کل منابع طبیعی استان در راستای اجرای طرح کاشت یک میلیارد درخت همراه شد و در سال ۱۴۰۲ حدود ۴ هزار نهال رایگان شامل زرشک کوهی و بادام کوهی را در سطح حدود شش هکتار از زمین‌های مستثنیات کشاورزان استان کاشته شدند.

 وی همچنین افزود: در سال ۱۴۰۳ نیز در حدود ۱۰ هزار نهال رایگان شامل زرشک کوهی و بادام کوهی در سطح ۱۲ هکتار دیگر از زمین‌های مستثنیات کشاورزی استان کاشته شدند.

 وی در بخش دیگری از سخن خود درباره اجرای برنامه راهبردی تنوع‌بخشی به محصولات کندو و تمرکززدایی از عسل تولیدی در زنبورستان‌های استان نیز اظهار کرد: هرچند که محصول تولیدی غالب در زنبورستان‌ها، عسل است؛ اما از زنبورستان‌ها می‌توان محصولات اقتصادی دیگری با ارزش افزوده بیشتری شامل ژل رویال، گرده گل، بره‌موم، موم، زهر زنبور و نان گرده نیز تولید کرد.

 جهانی گفت: در حال حاضر، قیمت عسل طبیعی درجه یک‌کیلویی ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان، قیمت گرده گل کیلویی یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان، قیمت بره‌موم کیلویی ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان، قیمت موم کیلویی ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان همچنین قیمت ژل رویال کیلویی ۳۰ میلیون تومان و قیمت زهر خشک شده زنبور نیز کیلویی دو و نیم تا سه میلیارد تومان ارزش اقتصادی دارند.

 وی یادآور شد: به‌طورکلی در سطح دنیا ۷۵ درصد از مجموع محصولات زنبورستان‌ها که اشاره شد در صنعت غذا و ۲۵ درصد دیگر از آنها در صنایع دارویی همچنین لوازم آرایشی و بهداشتی وارد و به محصول نهایی تبدیل می‌شوند.

 وی عنوان کرد: در همین راستا، خوشه زنبورداری خراسان شمالی با همیاری زنبورداران شرکت‌کننده در این خوشه بر روی تولید دو محصول دیگر از زنبورستان‌ها شامل تولید ژل رویال و گرده گل متمرکز شد.

 عامل توسعه خوشه زنبورداری استان گفت: در مرحله نخست بر تولید ژل رویال متمرکز شدیم و در مرحله دیگر بر روی تولید گرده گل متمرکز خواهیم شد.

 وی اعلام کرد: در همراهی زنبورداران شرکت‌کننده در این خوشه توانستیم تولید ژل رویال را در استان به حدود هشت برابر افزایش دهیم.

 وی گفت: تولید ژل رویال در استان از ۴۰ کیلوگرم به ۳۸۰ کیلوگرم افزایش یافته است که این محصول مشتریان خاص خود را دارد و هیچگاه بدون مشتری باقی نمی‌ماند.

 جهانی خاطرنشان کرد: در سطح کشور ۹۶ درصد از ژل رویال تولیدی کشور در صنعت غذایی مصرف می‌شود.

 وی همچنین تصریح کرد: بازار تقاضای ژل رویال کشور تشنه خرید این محصول زنبورستان‌ها است.

 وی اعلام کرد: درصدد هستیم که طرحی با عنوان ایجاد واحد فراوری آرایشی و بهداشتی بر پایه محصولات تولیدی زنبورستان‌ها و گیاهان دارویی را تهیه و تدوین کنیم و اجرای آن را با رویکرد و جذب سرمایه‌گذار یا سرمایه‌گذاران را پیگیری و دنبال کنیم.

 علاوه بر این، عامل توسعه خوشه زنبورداری استان با اشاره به اینکه دوره فعالیت رسمی این خوشه تا اوایل سال ۱۴۰۵ است، اعلام کرد: درصدد هستیم که برای ادامه برنامه‌های راهبردی تعریف شده زنبورستان‌های استان با رویکرد توسعه زنبورداری خراسان شمالی، تشکل زنبورداری استان ذیل اتاق بازرگانی استان را ثبت و ایجاد کنیم.

 وی افزود: هدف آن است که این تشکل رسمی بتواند آموزش بهره‌برداران این صنعت را ادامه دهد و موضوعات بازاریابی داخلی، برندینگ و صادرات محصولات زنبورستان‌های استان را پیگیری و اجرایی کند.

جهانی همچنین خاطرنشان کرد: این تشکل ذیل اتاق بازرگانی بتواند همچنان از حمایت‌های اتاق بازرگانی، جهاد کشاورزی و شرکت شهرک‌ها و نواحی صنعتی استان بهره‌مند شود.

لزوم واردات ملکه‌های اصلاح نژاد شده به کشور

 پژوهشگر زنبورعسل مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور نیز درباره چگونگی ارتقای بهره‌وری در تولیدات زنبورستان‌های کشور اظهار کرد: برای این مهم می‌بایست ملکه با نژادهای بهتری را به کشور وارد کرد.

 تاج‌آبادی گفت: زنبور ایرانی هرچند به امراض، بیماری‌ها و زمستان گذارانی‌های سخت مقاوم است، بااین‌وجود، میزان تولید عسل زنبور ایرانی کم است.

 وی تصریح کرد: نیاز است که ملکه از نژادهای خوب دنیا را به‌صورت قانونمند و حساب شده به کشور وارد کرد.

 وی همچنین به تولید سالانه ۱۰ تن ژل رویال همچنین تولید سالانه ۱۲۷ هزار تن عسل طبیعی در کشور اشاره کرد.

 پژوهشگر زنبورعسل مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور گفت: جایگاه ایران به لحاظ مقدار تولید عسل طبیعی در دنیا رتبه سوم است.

 درعین‌حال، وی بیان کرد: بیشترین میزان تولید ژل رویال در دنیا نیز به کشور چین سپس به کشورهای اروپایی از جمله فرانسه و ایتالیا متعلق است.

 وی تصریح کرد: بااین‌وجود، کیفیت ژل رویال ایران به دلیل پوشش گیاهی از کیفیت ژل رویال کشور چین نیز بالاتر است.

 تاج‌آبادی گفت: باید سرمایه‌گذاری برای فراوری محصولات زنبورستان‌های کشور و صادرات آنها موردتوجه قرار گیرد.

 نتیجه‌گیری: باتوجه‌به اینکه زنبورستان‌های استان در راستای تنوع‌بخشی به محصولات خود می‌بایست به‌سوی افزایش راندمان تولید در چهار محصول مهم دیگر شامل گرده گل، موم، بره‌موم و زهر گام‌های مؤثری را بردارند، در این راستا نیاز است که سایر زنبورداران نیز با اجرای دو برنامه راهبردی اشاره شده، همراه شوند.

 همراهی تمامی زنبورداران کمک خواهد کرد که این اشتغال صنعتی شود و ایجاد کارخانجات فراوری بر پایه محصولات زنبورستان‌ها را در استان و منطقه شمال شرق ایران مهم و ضروری کند.

 تهیه و تنظیم گزارش: سمانه قهرمانی

انتهای خبر/